Conny Aerts wint „Belgische Nobelprijs”
Conny Aerts, deeltijdhoogleraar Asteroseismologie heeft de Francqui Prijs 2012 gewonnen voor haar onderzoek in de asteroseismologie. Het is één van de belangrijkste wetenschappelijke onderscheidingen in Belgie en ook wel eens de ‘Belgische Nobelprijs’ genoemd Lees verder op KU Leuven website
NOVA Planetarium groot succes op faculteit NWI
Het NOVA mobiele planetarium was op woensdag 2 mei te gast op de faculteit NWI van de Radboud Universiteit. Het NOVA mobiele planetarium wordt gebruikt om leerlingen op basisscholen en middelbare scholen kennis te laten maken met de sterren, de planeten en het grote heelal. Inmiddels hebben al 30.000 leerlingen de sterren zo kunnen zien! Onder leiding van sterrenkundestudenten Luc Hendriks en Gijs van Malsum konden op 2 mei de medewerkers van de faculteit NWI kennis maken met het NOVA planetarium. Onder andere collegevoorzitter de Wijkerslooth en decaan Gielen namen plaats op de kussentjes om te genieten van het heelal. NOVA is het samenwerkingsverband tussen de sterrenkundige instituten van de universiteiten van Amsterdam (UvA), Groningen, Leiden en Nijmegen. Foto Dick van Aalst/FNWI-RU
Afscheidsavond Utrechtse Sterrenkunde
Na een succesvol wetenschappelijk symposium in Noorwijkerhout heeft de Utrechtse sterrenkunde ook afscheid genomen van de stad Utrecht. Na 370 jaar nauwe verbondheid treedt er een scheiding op tussen stad en het heelal. In de Aula van de Universiteit Utrecht lieten de nestor van de Nederlandse sterrenkunde, prof. Kees de Jager en ex-Utrechtenaar Ed van den Heuvel de afgelopen eeuwen en decennia de revue passeren in meeslepende en bij vlagen emotionele redes. De avond werd afgesloten met de overhandiging van het portret van Marcel Minnaert door de directeur van het sterrenkundig instituut, Christoph Keller, aan de voorzitter van het bestuur van de museum sterrenwacht Sonneborgh, Roel Gathier (foto).
Francois Hammer en Ieke Moerdijk ontvangen Descartes-Huygensprijs
Op de Academie de France in Parijs is op 3 april jl. de Descartes-Huygensprijs uitgereikt aan astronoom Francois Hammer (Observatoire de Paris) voor de Frans-Nederlandse samenwerking met Paul Groot (RU Nijmegen) en Lex Kaper (Universiteit van Amsterdam) in de X-Shooter spectrograaf voor de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), en aan RU wiskundige Ieke Moerdijk voor zijn jarenlange samenwerking met verscheidene Franse universiteiten op het gebied van de wiskunde. De Descartes-Huygensprijs is ingesteld in een samenwerking tussen de KNAW, de Franse ambassade in Nederland, de Nederlandse ambassade in Frankrijk en de Academie de France. Jaarlijks wordt de prijs uitgereikt aan een Franse (op Nederlandse voordracht) en een Nederlandse (op Franse voordracht) wetenschapper ter erkenning en stimulering van de onderlinge samenwerking. Op de foto staan Francois Hammer 2e van links en Ieke Moerdijk 2e van rechts
Radboud Universiteit verwelkomt astronomen Universiteit Utrecht
Ze zijn al sinds 1 februari in dienst, maar met het ondertekenen van het contract tussen de UU, NOVA en de universiteiten van Nijmegen, Leiden, Amsterdam en Groningen op 15 maart jl. is het een feit: het wereldvermaarde sterrenkundig instituut van de UU is niet meer en de astronomen zijn nu (bijna allemaal) in dienst van de andere universiteiten. Bram Achterberg, Frank Verbunt, Onno Pols en Søren Larsen zijn naar de Radboud Universiteit gekomen. Hun onderzoek sluit nauw aan bij dat van de staf die al in Nijmegen aanwezig was, en samen staat de sterrenkunde van de Radboud Universiteit nog sterker, nationaal en internationaal.
LOFAR op Nature.com: Radio array begint met het echte werk
LOFAR, het reusachtige lage frequentie sensor systeem ligt op schema om de geboorte van de eerste sterren te onderzoeken.
Falcke en zijn collega's legden twijfelaars het zwijgen op door hun eerste resultaten te presenteren op 9 januari bij de meeting van de American Astronomical Society in Austin, Texas. „Het bericht van vandaag is: de basissystemen werken helemaal. We kunnen dit aan”, zo stelde hij.
De lage-frequentie hemel in kaart brengen vereist een zeer grote telescoop, evenals de capaciteit om de ruis er uit te filteren. Zodra het dit jaar afgerond is, zal de 'array' of het netwerk 2.700 dunne dipool antennes bevatten, afgesteld op 30-80 MHz, en 43.000 antennes - ingebed in tegels van een paar vierkante meter - die gevoelig zijn tussen 120-240 MHz. Er zullen 40 stations met antennas dichtbij elkaar in Nederland staan, terwijl de andere 8 in Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Zweden het netwerk een extra resolutie vanuit verschillende hoeken geven, voor een fijn-schalige beeldvorming.
Om het complete artikel te lezen, kan men kijken op http://www.nature.com/news/radio-array-starts-work-1.9762.
Frye stipendium voor Silvia Toonen
Drs. Silvia Toonen heeft afgelopen dinsdag een van de Dr. I.B.M. Frye stipendia in ontvangst genomen. Het Frye stipendium is een prijs die jaarlijks door de Radboud Universiteit Nijmegen wordt toegekend aan tien veelbelovende promovenda van de verschillende faculteiten van de universiteit. De prijs, waar een geldbedrag van 3500 euro mee gemoeid is, kan door de laureaten worden gebruikt voor reizen en werkbezoeken met als doel de samenwerking met andere wetenschappers, en daarmee hun eigen onderzoek, te bevorderen. Drs. Toonen ontvangt het stipendium voor haar onderzoek naar compacte dubbelsterren in ons Melkwegstelsel, en met name die dubbelsterren die een of meerdere dubbele witte dwergen bevatten en die mogelijk de voorloper zijn van type-Ia supernovae. Zij zal haar stipendium gebruiken om een werkbezoek te brengen aan de Universiteit van Warwick, waar experts werken op het gebied van het waarnemen van compacte dubbelsterren, en aan de Universiteit Tübingen, waar vooraanstaand onderzoek gebeurt naar de theorie van deze dubbelsterren.
Nature: rode reuzen hebben een sneldraaiende kern
De kern van oude sterren draait minstens tien keer sneller rond dan hun oppervlak, ontdekte een internationaal team astronomen. Een artikel over hun bevindingen verschijnt vandaag in het toptijdschrift Nature. Het is de vierde toppublicatie van hoogleraar Asteroseismologie Conny Aerts in 2011. Lees meer: RU persbericht of Astronomie.nl bericht
KOM VRIJDAG 25 NOVEMBER STERRENKIJKEN OP DE RADBOUD UNIVERSITEIT!
Op vrijdagavond 25 november organiseert de afdeling Sterrenkunde van de Radboud Universiteit Nijmegen, in samenwerking met de Astronomische Kring Nijmegen weer de tweede open sterrenkijkavond van dit seizoen. Iedereen kan die avond tussen 19.00 en 21.00 uur vrij binnenlopen om deel te nemen aan een excursie van ongeveer één uur naar de sterrenwacht in het Huygensgebouw (Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica) gelegen aan de Heijendaalseweg 135 in Nijmegen. Of er dan ook daadwerkelijk sterren te zien zijn hangt natuurlijk van de weergoden af.
Als het helder is zullen we Jupiter met zijn 4 grootste manen kunnen zien, de planeten Uranus en Neptunus en het sterrenbeeld Andromeda. Bij bewolkt weer wordt het programma aangepast maar ook dan komt u niet voor niets. Er wordt namelijk zowiezo een bezoek aan de telescopen gebracht, er wordt een film vertoond en er wordt een lezing gegeven. Deze lezing gaat dit keer over Radiostelsels.
Meer informatie over de open sterrenkijkavonden is hier te vinden.
Nijmeegse Astronomen observeren de grote asteroide 2005 YU55 die vlak langs de aarde scheerde
Het zal nog tot 2028 duren voordat een asteroide van deze grootte zo dicht bij de aarde komt als asteroide 2005 YU55 (400 m diameter) dat deed op 8 November. Een team van wetenschappers van de afdeling sterrenkunde heeft in samenwerking met leden van de Astronomische Kring Nijmegen deze asteroide kunnen observeren met de 35 cm telescoop van de afdeling en hier een video van gemaakt. De asteroide passeerde de aarde op een afstand van 85% van de afstand tot de maan.
In de video is de asteroide te zien terwijl deze van boven naar beneden beweegt door het beeld. De video is gemaakt van verschillende foto's die gemaakt zijn op 10 November tussen 2:07 en 2:27.
De thumbnail laat de asteroide zien zoals waargenomen met een radar door Nasa/JPL-Caltech.
Vernietiging van een ster door een zwart gat
Een internationaal team van astronomen, aangevoerd door Sjoert van Velzen, heeft bewijs gevonden voor de zeldzame vernietiging van sterren door een zwart gat. Ze vonden opvlammende straling, afkomstig van twee uiteengereten sterren, in waarnemingen van de Sloan Digital Sky Survey. Het resultaat van het onderzoek, wordt 10 november 2011 gepubliceerd in The Astrophysical Journal. Het onderzoek biedt niet alleen een uniek inkijkje in dit kosmische geweld, maar ook nieuwe mogelijkheden om de algemene relativiteitstheorie van Einstein te testen. Voor uitgebreidere informatie verwijzen we u graag door naar het volledige persbericht (zie ook artikel op nu.nl).
Natuur- en Sterrenkunde Radboud Universiteit tot beste verkozen door Elsevier en ResearchNed
In een onderzoek door Elsevier en ResearchNed, onder de grootste universiteiten van Nederland, heeft de studie Natuur- en Sterrenkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen significant de hoogste score behaald. De kenmerken van de studie die onder andere werden onderzocht waren de faciliteiten, organisatie en communicatie, docenten en het onderwijs in zijn algemeen (b.v. aansluiting bij vooropleiding, kwaliteit studiemateriaal, etc.). Op het gebied van faciliteiten (i.e. zitplaatsen, digitale studie omgeving en beschikbaarheid studiemateriaal) en docenten (bereikbaarheid, begeleiding, bekwaamheid en inzet) scoorde de Radboud Universiteit erg hoog, respectievelijk een 7.6 en 7.7. In haar totaliteit kreeg de studie Natuur- en Sterrenkunde een 7.4, ruim boven de andere Nederlandse universiteiten.
ESO en Chili sluiten overeenkomst plek E-ELT telescoop
Op 13 oktober hebben de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO en Chili een overeenkomst gesloten over de toekomstige plek van de European Extremely Large Telescope (E-ELT). De berg Armazones in het noorden van Chili kan nu officieel door ESO ontwikkeld worden voor de E-ELT. Bovendien is een groot stuk rondom de berg nu beschermd gebied geworden. De berg Armazones ligt dicht bij Cerro Paranal, waar ESO nu al de Very Large Telescope heeft staan. Met de vandaag gesloten overeenkomst wordt Paranal-Armazones een groot walhalla voor astronomen. ``Dit is een hele belangrijke stap in de richting van de E-ELT”, volgens Tim de Zeeuw, de Nederlandse directeur-generaal van ESO. De Nederlandse sterrenkunde, geleid door NOVA bouwt actief mee aan de E-ELT, onder andere via het Micado instrument dat Nijmeegse astronomen hopen te gaan gebruiken voor het onderzoek aan onze Melkweg.
Turbulentie in de ruimte blijkt slangenkuil
Een team astronomen, onder wie de Nijmeegse sterrenkundige Marijke Haverkorn, is er voor het eerst in geslaagd turbulentie in het interstellaire medium zichtbaar te maken. Met behulp van gepolariseerde radiostraling en in het bijzonder de veranderingen daarin, ontdekten ze een verrassende structuur, die zich het best laat vergelijken met een slangenkuil. Het onderzoeksresultaat wordt deze week gepubliceerd in Nature. Voor uitgebreidere informatie verwijzen we u graag door naar het volledige persbericht.
Nobelprijs voor onderzoek naar uitdijing heelal
Op 4 oktober werd bekend dat de Nobelprijs voor Natuurkunde naar de Amerikaanse en Australische sterrenkundigen Saul Perlmutter, Adam Riess en Brian Schmidt gaat. Zij kregen de prijs voor hun onderzoek naar de uitdijing van het heelal, met behulp van supernova's. Ook aan de Radboud Universiteit wordt onderzoek gedaan naar supernova's door de groep van Gijs Nelemans. Wat dit onderzoek betekent voor het vakgebied is te lezen in dit nieuwsbericht.
ALMA opent zijn ogen en maakt zijn eerste opname
De nieuwste radio telescoop en meest complexe ter wereld, de nog in aanbouw zijnde Atacama Large Millimeter/submillimeter Array, de ALMA, is officieel door astronomen in gebruik genomen. Duizenden wetenschappers vanuit de gehele wereld hebben een forse competitie met elkaar geleverd, om tot de eerste onderzoekers te behoren die van dit nieuwe astronomische instrument gebruik mogen maken om de extremiteiten van het heelal te onderzoeken. De kans dat een Europeaan er bij deze eerste ronde erdoorheen zou komen, was 1 op de 13. Eén van die fortuinlijke wetenschappers is Heino Falcke geworden, om met behulp van de ALMA het superzware zwarte gat Sagittarius A* nader te onderzoeken, en dan met name de lichtflitsen die uit de omgeving van het zwarte gat komen en van het gas, dat in de greep is van zijn immense aantrekkingskracht. De andere 2 van de in totaal 3 Nederlandse onderzoekers die met ALMA de eerste opnamen mogen maken, zijn Ewine van Dishoeck en Ágnes Kóspál, beide verbonden aan de Sterrewacht Leiden. Tijdens de Early Science waarnemingen zal op de hoogvlakte in de Atacama woestijn te Chili, gewoon worden doorgewerkt aan ALMA, waaronder het toevoegen van nieuwe klimaatbestendige antennes. In 2013 zal ALMA, een samenwerkingsproject van partners uit Europa, de Verenigde Staten en Oost-Azië, uit 66 uiterst nauwkeurige millimeter/submillimeter-schotelantennes bestaan, verspreid over een gebied van maximaal 16 kilometer groot, die als 1 telescoop zullen samenwerken. Voor uitgebreidere informatie, verwijzen we u graag naar het volledige persbericht.
Nieuwe montering reflector telescoop
Op vrijdag 30 september is met succes de nieuwe montering van de 35cm reflector telescoop geplaatst. De operatie, voorbereid door Harry Balster (links op de foto), verliep vlekkeloos. De nieuwe montering (een GM4000 van 10micron) is met een kraan naar binnen gehesen. Hij is geplaatst op de bestaande zuil, die een nieuw tussenstuk heeft gekregen (ontworpen door Gerben Wulterkens (midden op foto) en vervaardigd door Thijs Adolfse (2e van rechts), beiden van het Technocentrum. De 35cm telescoop werd al jaren geplaagd door slechte volgmotoren, die het gebruik beperkten. Met de nieuwe montering zal de 35cm spiegel-telescoop weer volop ingezet worden voor het sterrenkunde onderwijs. Op de Open Sterrenkijkavonden (elke laatste vrijdag van de maand tijdens de wintertijd) is ook het algemene publiek van harte welkom in de sterrenwacht van de Radboud Universiteit. (meer foto's)
Palomar Transient Factory vindt supernova Type Ia in Pinwheel Galaxy (M101)
De Palomar Transient Factory heeft deze week een nieuwe supernova Type Ia gevonden in het beroemde M101 (Pinwheel) sterrenstelsel op slechts 20 miljoen lichtjaar afstand. De foto laat zien hoe de supernova helderder werd op drie opeenvolgende nachten. Supernovae Type Ia zijn ontploffende witte dwergen die gebruikt worden om de versnelde expansie van het Heelal te meten. De Nijmeegse groep van Gijs Nelemans onderzoekt de mogelijke voorlopers van deze ontploffingen: een van de grootste vragen in de hedendaagse sterrenkunde. De Palomar Transient Factory (PTF) scant elke avond een groot deel van de hemel af naar nieuwe uitbarstingen. Paul Groot is lid van de PTF samenwerking en verblijft speciaal hiervoor tijdelijke op het California Institute of Technology waarvandaan het project geleid wordt. Image credit: Peter Nugent & B.J. Fulton on behalf of the Palomar Transient Factory
Heino Falcke ontvangt Spinozaprijs
Op vrijdag 9 september heeft prof. Heino Falcke de Spinozaprijs 2011 ontvangen uit handen van staatssecretaris Halbe Zijlstra (OC&W, foto). De Spinozaprijs is de hoogste wetenschappelijke prijs van Nederland en bedraagt 2.5 miljoen Euro, te besteden aan wetenschappelijk onderzoek. Falcke zal zijn prijs onder meer gaan gebruiken om de schaduw van het zwarte gat in het centrum van de Melkweg te meten, om een radiotelescoop op de Maan te krijgen en een deel gaat naar het Universe Awareness project om kansarme kinderen via de sterrenkunde in contact te brengen met de natuurwetenschappen.
